Dane demograficzne

Powiat wołomiński powstał w 1952 roku, po przeniesieniu starostwa powiatowego z Radzymina do Wołomina. W stosunku do obecnego terytorium obejmował dodatkowo miasto Rembertów (obecnie terytorium Warszawy) oraz gminę Zabrodzie (obecnie w powiecie wyszkowskim). W wyniku reformy administracji państwowej z 1975 roku wszystkie powiaty uległy likwidacji. Reaktywowano je dopiero z dniem 1 stycznia 1999 roku. Powiat powstał z gmin należących do 3 województw: warszawskiego, ostrołęckiego i siedleckiego.

Obecnie powiat wołomiński pod względem liczby ludności jest największy spośród wszystkich powiatów ziemskich województwa mazowieckiego. W roku 2002 liczył 194 113 mieszkańców. Jego siedzibą jest miasto Wołomin. Powiat wołomiński tworzy 12 gmin: Dąbrówka, Jadów, Klembów, Kobyłka, Marki, Poświętne, Radzymin, Strachówka, Tłuszcz, Wołomin, Ząbki i Zielonka. Siedem miejscowości gminnych: Kobyłka, Marki, Radzymin, Tłuszcz, Wołomin, Ząbki i Zielonka ma prawa miejskie.

Powiat ten zajmuje pierwsze miejsce wśród powiatów ziemskich w województwie mazowieckim pod względem liczby ludności przybyłej w latach 1989 - 2002. Było to według danych NSP 2002 - 34 098 osób.

Ogólny stan ludności

Wyniki Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań 2002 r. wykazały, że powiat wołomiński zamieszkuje 194 113 osób co stanowi około 3,79 % ogółu ludności województwa mazowieckiego i 15 % ogółu ludności podregionu warszawskiego.

W 2002 roku ludność miejska stanowiła około 66 % ogółu ludności powiatu (127 848 osób) natomiast ludność wiejska 34 % (66 265 osób). Najbardziej zaludniona była gmina miejsko-wiejska Wołomin. Rozkład ludności ze względu na płeć jest dość proporcjonalny, w powiecie jest 99 895 kobiet, stanowi to około 51,5 % ogółu ludności i 94 218 mężczyzn, co w przełożeniu na wartości procentowe daje 48,5 %. Sytuacja zmienia się jeśli weźmiemy pod uwagę wiek, wtedy widać wyraźną nadreprezentację kobiet (17 833 osób) w wieku poprodukcyjnym w stosunku do liczby mężczyzn (8 365 osób).

Ludność według wieku i płci

W powiecie wołomińskim widać wyraźną dysproporcję pomiędzy liczbą ludności w wieku przedprodukcyjnym i poprodukcyjnym. Ludności w wieku poprodukcyjnym jest o około 45% mniej niż ludności w wieku przedprodukcyjnym, z tym, że dysproporcja ta występuje najbardziej jaskrawo w populacji mężczyzn.

Ogólna liczba kobiet (99 895) jest nieznacznie większa niż liczba mężczyzn (94 218), tak samo jak w reszcie województwa mazowieckiego. Nadreprezentację tą widać jednakże jedynie u ludności w wieku poprodukcyjnym, gdzie kobiet jest ponad dwa razy więcej. W pozostałych grupach wiekowych występuje przewaga w liczbie mężczyzn.

Ludność według miejsca zamieszkania

Dane dotyczące powiatu wołomińskiego wskazują na znaczącą przewagę ludności zamieszkującą gminy miejskie nad ludnością wiejską.

W 2002 roku gminy miejskie zamieszkiwało 76739 osób, gminy miejsko-wiejskie 85022 osób (w tym: miasta - 51109 osób i obszary wiejskie - 33913 osób), natomiast gminy wiejskie 32352 osób.

Ludność według poziomu wykształcenia

Pod względem posiadanego wykształcenia wyższego powiat wołomiński nie prezentuję się zbyt okazale na tle województwa mazowieckiego. W województwie tym na 4,3 mln osób 13,8 % posiada wyższe wykształcenie, natomiast w powiecie wołomińskim na 14561 osób zaledwie 9 %może się pochwalić dyplomem wyższej uczelni. Widać przy tym dysproporcję ze względu na płeć, 58 % ogólnej liczby osób z wyższym wykształceniem stanowią kobiety, mężczyźni 42 %.

Na prawie wszystkich poziomach wykształcenia dostrzec można, przynajmniej jeśli chodzi o liczby bezwzględne przewagę liczby kobiet w porównaniu do mężczyzn. Wyjątek stanowi grupa o wykształceniu zasadniczym zawodowym gdzie około 60 % całości to mężczyźni. Wydaje się, że wbrew wszelkim stereotypom to jednak panie są lepiej wykształcone od panów, tezę tę należałoby jednak traktować bardzo ostrożnie, gdyż jak już zostało wykazane wcześniej kobiet jest więcej niż mężczyzn w tym powiecie i to zapewne również ma wpływ na taki a nie inny układ poziomów wykształcenia.

Jeśli chodzi o rozłożenie wartości tej cechy w odniesieniu do rodzaju miejsca zamieszkania to można dostrzec dwie rzeczy, po pierwsze ludność w mieście jest znacznie lepiej wykształcona niż na wsi, w mieści na 100 mieszkańców (powyżej 13 roku życia) przypada 12 osób z wyższym wykształceniem i 35 osób ze średnim, natomiast na wsi na 100 mieszkańców (powyżej 13 roku życia) 3 osoby z wyższym wykształceniem i 19 osób ze średnim.

Stan cywilny - prawny

W spisie ludności 2002 roku po raz pierwszy badano prawny stan cywilny ludności. We wszystkich poprzednich spisach badano wyłącznie stan cywilny faktyczny. Dla umożliwienia pogłębionej analizy sytuacji rodzinnej pytano osoby o stanie cywilnym prawnym żonaty i zamężna czy pozostają w związku małżeńskim, czy też faktycznie małżeństwo rozpadło się, ale ten rozpad nie został usankcjonowany prawnie (przez rozwód lub separację).

Ze względu na przepisy prawa, określające dolną granicę wieku umożliwiającego zawieranie związków małżeńskich, w spisach ludności przyjęto określać stan cywilny dla osób będących w wieku 15 lat i więcej.

W powiecie wołomińskim największa grupa osób pozostaje w związku małżeńskim - 91 361 osób, co stanowi 61 % populacji branej pod uwagę. Stosunkowa niewielki jest udział osób rozwiedzionych (3 %) w porównaniu chociażby do województwa mazowieckiego w którym to stanowi 4,6 % populacji.

Biorąc pod uwagę dane dla całego powiatu można stwierdzić, że w roku 2002 na 100 panien w wieku 15 lat i więcej przypada 131 kawalerów. W liczbach bezwzględnych prezentuje się to następująco, panien jest 18 247, natomiast kawalerów 23 962. Występuje także widoczne zróżnicowanie na rodzaj miejsca zamieszkania, w mieście na 100 panien przypada 117 kawalerów, natomiast na wsi na 100 panien przypada 163 kawalerów. W świetle tych danych dostrzec można wyraźny niedosyt kobiet w stanie wolnym, ale przede wszystkim na wsi.

Miażdżąca jest przewaga liczby kobiet w stanie wdowim, zarówno na wsi, jak i w mieście. Ogółem na 100 wdów przypada blisko 16 wdowców. Prawdopodobnie ma to związek ze stwierdzonym wcześniej niedoborem liczby mężczyzn w wieku 65 lat i więcej w stosunku do liczby kobiet.

Aktywność ekonomiczna ludności

Sytuacja na rynku pracy w powiecie wołomińskim nie wydaje się zbyt korzystna. Na 100 osób aktywnych zawodowo (a grupa ta obejmuje oprócz aktualnie pracujących, także bezrobotnych) przypada 65 osób biernych zawodowo (czyli niepracujących i nieszukających pracy). Stosunkowo wysoka jest także stopa bezrobocia wynosząca 18,2 %. Znacznie więcej biernych zawodowo stanowią kobiety, jest ich blisko 13 tys. więcej niż mężczyzn. Prawdopodobnie jest to związane ze znaczną nadwyżką liczby kobiet do liczby mężczyzn w wieku poprodukcyjnym. Jednak faktem jest, że kobiety są znacznie mniej aktywne zawodowo od mężczyzn o czym świadczy współczynnik aktywności zawodowej, dla mężczyzn wynosi on 67,8 %, podczas gdy dla kobiet 54,3 %.

Migracje

Ludność faktycznie zamieszkała na terenie powiatu wołomińskiego wynosi, jak już było mówione wcześniej 194 113 osób. Około 53,7 % tej liczby stanowi ludność mieszkająca od urodzenia w danej miejscowości, czyli taka która nie zmieniła miejsca zamieszkania, natomiast 45,5 % ludność która, z tych czy innych powodów musiała zmienić miejsce pobytu . Największą falę migracyjną można zaobserwować w latach 1996-2002, kiedy to przybyło 22 897 osób, czyli prawie dwa razy więcej niż w latach 1989-1995. Może to mieć związek z masową migracją ludności ze wsi do miast w poszukiwaniu lepszych warunków do życia.

Znacznie więcej ludzi migruje do miast niż do wsi. W latach 1989-2002 do miast przybyło 26 665 osób, natomiast do wsi 7 385 osób co stanowi zaledwie 22 % wszystkich migrujących w tych latach. Niezależnie od czasu i miejsca docelowego migracji częściej migrują kobiety niż mężczyźni.

Największą liczbę migracji zagranicznych w powiecie wołomińskim stanowią migracje długookresowe (12 miesięcy i więcej) - 1 540 osób, związane są one często z osiedlaniem się. Stosunkowo niewiele jest migracji krótkookresowych - 342, które są bardziej korzystne pod względem ekonomicznym, ponieważ istnieje większe prawdopodobieństwo, że pieniądze zarobione za granicą przez emigrantów będą wydawane w Polsce.

Należałoby przypuszczać, że przyczyną migracji długookresowych są powody ekonomiczne, m. in. wysoka stopa bezrobocia (18,2%). W związku z otwarciem granic, po przystąpieniu Polski do UE w 2004 roku można się spodziewać, że liczba emigrantów będzie rosła, dopóki nie zmieni się sytuacja ekonomiczna Polski.

Liczba imigrantów przybyłych do powiatu wołomińskiego jest niewielka i w sumie wynosi 162 osoby, znacznie więcej imigrantów stanowią kobiety (101 osób - podczas gdy mężczyźni 61 osób) i mieszkańcy miast.